W sierpniu 2026 r. „Financial Times” opisał przypadki prób pozyskiwania przez kolumbijskie nielegalne ugrupowania zbrojne zaawansowanych kompetencji w zakresie wykorzystania dronów na podstawie doświadczeń wojny w Ukrainie. Ukraińskie struktury rekrutacyjne identyfikowały również osoby powiązane ze środowiskiem przestępczym i odrzucały ich kandydatury.
Nie chodziło wyłącznie o zdobycie doświadczenia bojowego. Istotą problemu była możliwość przeniesienia wiedzy dotyczącej nowoczesnych metod wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych do struktur przestępczych lub nielegalnych ugrupowań zbrojnych.
Znaczenie takich kompetencji jest już widoczne w Kolumbii. Według danych przywołanych przez „Financial Times”, w latach 2024–2025 nielegalne ugrupowania przeprowadziły tam 264 ataki z wykorzystaniem dronów.
Dla Polski i innych państw europejskich ważniejszy od samego przypadku kolumbijskiego jest mechanizm, który za nim stoi: transfer kompetencji wywodzących się ze współczesnego pola walki do środowisk przestępczych.
Nie ma przy tym podstaw, by utożsamiać doświadczenie bojowe z gotowością do działalności przestępczej. Ryzyko dotyczy czegoś innego: możliwości celowego pozyskiwania przez istniejące struktury przestępcze niewielkiej liczby osób posiadających użyteczne dla nich kompetencje.
Zorganizowana przestępczość nie potrzebuje tysięcy takich osób. Czasem wystarczy kilku specjalistów, którzy potrafią wykorzystać swoją wiedzę, dostosować istniejące TTP — tactics, techniques and procedures — do potrzeb organizacji, a następnie przekazać te kompetencje kolejnym jej członkom.
Efekt może być niewspółmierny do liczby zaangażowanych osób.
Dla osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo korporacyjne (corporate security) ma to konkretne znaczenie. W analizie ryzyka nie wystarczy pytać wyłącznie o prawdopodobieństwo wystąpienia danego zagrożenia. Trzeba również oceniać, jak może zmieniać się potencjał i sposób działania przeciwnika.
Nie tylko więcej przestępczości, ale większe zdolności operacyjne
W dyskusji o konsekwencjach potencjalnego zakończenia wojny w Ukrainie wiele uwagi poświęca się ryzyku nielegalnego przepływu broni. Jest to zagrożenie wymagające monitorowania, ale skupienie wyłącznie na nim może przesłaniać mniej oczywisty proces.
Trwający konflikt tworzy bezprecedensową skalę praktycznych doświadczeń związanych ze współczesnymi sposobami prowadzenia działań. Kompetencje możliwe do wykorzystania poza środowiskiem wojskowym znacznie wykraczają poza obsługę broni.
Mogą obejmować wykorzystanie systemów UAS, w tym platform FPV, rozpoznanie i obserwację, przeciwdziałanie obserwacji, OPSEC (operational security), bezpieczną komunikację, koordynowanie małych zespołów, planowanie działań czy niestandardowe wykorzystanie powszechnie dostępnych technologii podwójnego zastosowania.
Sama znajomość tych narzędzi jest istotna. Jeszcze większe znaczenie ma możliwość przekazywania tej wiedzy innym.
Współczesne sieci przestępcze nie muszą samodzielnie rozwijać wszystkich potrzebnych kompetencji. Mogą pozyskiwać specjalistów, kupować usługi, wykorzystywać szyfrowaną komunikację, legalne przedsiębiorstwa, narzędzia cyfrowe i istniejącą infrastrukturę gospodarczą.
Europol w opublikowanym 26 czerwca 2026 r. raporcie Decoding the EU’s most threatening criminal networks – Issue 2: The blueprint of criminal opportunism opisuje najbardziej niebezpieczne sieci przestępcze jako struktury zdolne do szybkiej adaptacji do zmian technologicznych, finansowych, społecznych i geopolitycznych. Coraz większe znaczenie mają cyberprzestępczość, platformy cyfrowe, szyfrowana komunikacja, sztuczna inteligencja, kryptowaluty i wykorzystywanie legalnych struktur biznesowych.
Możliwym następstwem wojny nie musi być więc wyłącznie wzrost skali przestępczości.
Znacznie ważniejsza może okazać się jakościowa zmiana jej zdolności.
Dlaczego Polska ma szczególne znaczenie
Dla Polski nie jest to wyłącznie temat do analiz dotyczących odległej przyszłości.
W lutym 2026 r. Komendant Główny Policji gen. insp. Marek Boroń publicznie mówił o konieczności przygotowania Policji do sytuacji bezpieczeństwa po zakończeniu wojny. Wskazywał między innymi na możliwość wzrostu przestępczości zorganizowanej, ryzyko nielegalnego obrotu bronią oraz zainteresowanie grup przestępczych osobami posiadającymi doświadczenie zdobyte podczas konfliktu.
Nie należy wyciągać z tych wypowiedzi prostego wniosku, że demobilizacja sama w sobie spowoduje wzrost przestępczości. Z punktu widzenia bezpieczeństwa ważniejsze jest to, że po zakończeniu konfliktu w środowisku cywilnym może wzrosnąć liczba osób posiadających specjalistyczną wiedzę, doświadczenie i umiejętności, którymi mogą zainteresować się istniejące już struktury przestępcze.
Koncepcja utworzenia Narodowego Biura Śledczego została oficjalnie zapowiedziana przez Policję 6 listopada 2025 r. W czerwcu 2026 r. przedstawiono bardziej szczegółową koncepcję Narodowego Biura Śledczego Policji, mającego integrować doświadczenia w zwalczaniu tradycyjnej przestępczości zorganizowanej z kompetencjami dotyczącymi cyberprzestępczości oraz innych współczesnych zagrożeń. Planowana struktura ma obejmować również zdolności dotyczące rozpoznawania i zwalczania przestępczości wykorzystującej bezzałogowe statki powietrzne.
Znaczenie Polski zwiększa również jej położenie i bezpośrednie powiązanie z przepływami związanymi z Ukrainą. Kraj pozostaje jednym z głównych punktów tranzytowych dla ludzi, towarów i sprzętu, a część zmian zachodzących w regionalnym środowisku bezpieczeństwa może być tutaj widoczna wcześniej niż w państwach położonych dalej od wschodniej granicy UE.
Niektóre procesy adaptacyjne są już widoczne
Nie wszystkie potencjalne zagrożenia należy odkładać do okresu po zakończeniu wojny.
W lipcu 2026 r. Europol poinformował o rozbiciu organizacji przemycającej metamfetaminę i kokainę z Europy Zachodniej w kierunku Słowacji i Ukrainy. Sieć transportowała hurtowe ilości narkotyków przez Polskę, którą Europol określił jako logistical hub na rozwijającym się korytarzu przemytu łączącym Europę Zachodnią, Środkową i Wschodnią.
Jedna operacja nie dowodzi trwałej przebudowy europejskiego rynku przestępczego. Pokazuje jednak, jak szybko sieci przestępcze potrafią zmieniać trasy, logistykę i sposób działania w odpowiedzi na nowe warunki geopolityczne.
Inny mechanizm ujawniła Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Według ABW rosyjskie służby systemowo pozyskiwały za pośrednictwem komunikatora Telegram osoby pochodzące z Ameryki Łacińskiej, w tym posiadające doświadczenie wojskowe, do prowadzenia rozpoznania wytypowanych obiektów, a następnie działań sabotażowych i dokumentowania ich skutków. Obywatel Kolumbii prowadzący takie działania został zidentyfikowany również w związku z atakami przeprowadzonymi w Polsce.
Przypadek ten nie dotyczy klasycznej przestępczości zorganizowanej, ale z punktu widzenia bezpieczeństwa pokazuje coś równie istotnego: kompetencje operacyjne same stają się zasobem, który różne podmioty próbują pozyskać.
Mogą to być grupy przestępcze, ale również podmioty prowadzące lub wspierające działania hybrydowe. Na poziomie operacyjnym granice pomiędzy zagrożeniami kryminalnymi, kontrwywiadowczymi, sabotażowymi i zagrożeniami dla bezpieczeństwa przedsiębiorstw mogą więc stawać się coraz mniej wyraźne.
Co to oznacza dla corporate security?
W tym miejscu problem przestaje być wyłącznie zagadnieniem geopolitycznym.
Europol ustalił, że 86% najbardziej niebezpiecznych sieci przestępczych zidentyfikowanych w UE wykorzystuje legalne struktury biznesowe. Pozwala im to ułatwiać działalność operacyjną, ukrywać aktywność, prać środki i ograniczać własną widoczność.
Dla przedsiębiorstwa jednym z podstawowych problemów pozostaje zagrożenie wewnętrzne (insider threat).
Dostęp do magazynu, terminalu, dokumentacji przewozowej, informacji o trasie transportu, harmonogramie konkretnej osoby, systemie kontroli dostępu czy procedurach bezpieczeństwa może być dla organizacji przestępczej znacznie bardziej wartościowy niż próba fizycznego przełamywania zabezpieczeń.
Nie zawsze musi chodzić o pracownika już znajdującego się wewnątrz organizacji. Grupy przestępcze mogą pozyskiwać pracowników i podwykonawców dysponujących określonym dostępem, wiedzą lub uprawnieniami albo świadomie szukać możliwości ulokowania ludzi tam, gdzie będzie to użyteczne dla planowanych działań.
Istotnym elementem pozostaje także rozpoznanie.
Powszechnie dostępne drony, systemy obrazowania, narzędzia OSINT (open-source intelligence) i inne technologie podwójnego zastosowania pozwalają obserwować obiekty, trasy, procesy logistyczne oraz zabezpieczenia przy kosztach nieporównywalnie niższych niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Jeżeli do tego dochodzą kompetencje związane z OPSEC, bezpieczną komunikacją, przeciwdziałaniem obserwacji czy planowaniem działań, zmienia się nie tylko zestaw narzędzi używanych przez sprawców. Zmienia się ich dojrzałość operacyjna.
A to oznacza, że część tradycyjnych założeń dotyczących sposobu działania i wykrywalności przeciwnika może z czasem tracić aktualność.
Ma to bezpośrednie znaczenie również dla bezpieczeństwa kadry zarządzającej i innych osób kluczowych dla organizacji.
Bardziej zaawansowane rozpoznanie może ułatwiać identyfikowanie rutyn, miejsc zamieszkania i pracy, wzorców przemieszczania się, tras przejazdu oraz sposobu funkcjonowania ochrony. Ochrona osób powinna więc coraz mocniej uwzględniać nie tylko reakcję na bezpośrednie zagrożenie, ale także wcześniejsze rozpoznawanie zainteresowania osobą chronioną i zmian zachodzących w jej otoczeniu.
Podobne zależności dotyczą łańcuchów dostaw.
EUDA wskazuje, że infiltracja legalnych łańcuchów dostaw pozostaje jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających przemyt dużych ilości narkotyków. Organizacje przestępcze wykorzystują korupcję, zastraszanie personelu, złożone metody ukrywania towaru, coraz bardziej zróżnicowane trasy oraz nowe technologie.
Dojrzalsze operacyjnie sieci mogą skuteczniej identyfikować słabości nie tylko w ochronie fizycznej. Równie interesujące mogą być procesy biznesowe, zarządzanie dostępem, relacje z podwykonawcami, przepływ informacji czy sposób organizacji logistyki.
Szczególne znaczenie może mieć to dla transportu, logistyki, energetyki, infrastruktury krytycznej, przemysłu obronnego oraz przedsiębiorstw zaangażowanych w pomoc i przyszłą odbudowę Ukrainy.
Dla osób odpowiedzialnych za corporate security pytanie nie powinno więc brzmieć wyłącznie:
Jakie jest prawdopodobieństwo wystąpienia danego zagrożenia?
Równie istotne jest inne:
Jakimi zdolnościami może dysponować potencjalny przeciwnik za kilka lat — i czy obecny system bezpieczeństwa organizacji został zaprojektowany z myślą o takim przeciwniku?
Odbudowa Ukrainy zwiększy znaczenie Polski
Według opublikowanej w lutym 2026 r. wspólnej oceny rządu Ukrainy, Banku Światowego, Komisji Europejskiej i ONZ potrzeby związane z odbudową i odtworzeniem kraju wynoszą niemal 588 mld USD w perspektywie następnej dekady.
Skala przyszłych przepływów kapitału, materiałów, urządzeń, personelu i podwykonawców będzie ogromna, a Polska ze względu na położenie będzie naturalnie uczestniczyć w znacznej części procesów związanych z logistyką, tranzytem i zapleczem odbudowy.
Tak duże i złożone przepływy gospodarcze tworzą jednocześnie przestrzeń dla oszustw, korupcji, infiltracji przedsiębiorstw, przestępczości gospodarczej i wykorzystywania legalnych łańcuchów dostaw.
To kolejny powód, dla którego ryzyka okresu powojennego warto analizować jeszcze przed zakończeniem wojny.
Bałkany Zachodnie: ostrzeżenie, nie gotowy scenariusz
Doświadczenia Bałkanów Zachodnich pokazują, że konsekwencje konfliktów zbrojnych dla przestępczości zorganizowanej mogą utrzymywać się długo po zakończeniu działań wojennych.
Broń pochodząca z zapasów pozostających poza kontrolą po konfliktach na Bałkanach nadal pojawia się w analizach Europolu dotyczących nielegalnego rynku broni w Europie, a szlaki prowadzące z regionu pozostają przedmiotem działań europejskich organów ścigania.
Nie oznacza to jednak, że Ukraina musi powtórzyć ten sam scenariusz.
Dostępne obecnie informacje nie uzasadniają także twierdzenia, że broń pochodząca z Ukrainy masowo zasila europejskie rynki przestępcze. Jednocześnie OSCE, INTERPOL, UNODC oraz państwa regionu rozwijają zdolności związane z wykrywaniem, śledzeniem i przeciwdziałaniem potencjalnemu nielegalnemu obrotowi bronią ze stref konfliktów.
Bałkany są więc przede wszystkim ostrzeżeniem. Pokazują, dlaczego ryzyka związane z niekontrolowaną bronią, sieciami przemytniczymi i transferem kompetencji powinny być analizowane przed zakończeniem konfliktu, a nie dopiero wtedy, gdy jego konsekwencje staną się wyraźnie widoczne.
Profesjonalna analiza bezpieczeństwa wymaga przy tym rozdzielenia dwóch rzeczy: zagrożeń, których występowanie już potwierdzono, oraz scenariuszy, które dopiero mogą się zmaterializować.
Najważniejsza może być zmiana zdolności przeciwnika
Przypadek Kolumbii pokazuje, że transfer kompetencji wywodzących się ze współczesnego pola walki może rozpoczynać się jeszcze w czasie trwania konfliktu.
Analizy Europolu pokazują z kolei, że nowoczesne sieci przestępcze potrafią szybko pozyskiwać specjalistyczne zdolności, wykorzystywać legalne przedsiębiorstwa i dostosowywać sposoby działania do zmian technologicznych oraz geopolitycznych.
Polska, ze względu na położenie geograficzne, intensywność przepływów transgranicznych i rolę w systemie logistycznym związanym z Ukrainą, może być jednym z państw, w których część tych procesów stanie się widoczna stosunkowo wcześnie.
Dla corporate security wniosek powinien więc wykraczać daleko poza pytania o przemyt broni czy przyszłą demobilizację.
Wyzwanie okresu powojennego może polegać nie tylko na większej skali przestępczości, ale na pojawieniu się środowisk przestępczych dysponujących większymi zdolnościami operacyjnymi.
System bezpieczeństwa organizacji projektowany wyłącznie na podstawie znanych scenariuszy i dotychczasowych sposobów działania sprawców może być skuteczny wobec zagrożeń dnia dzisiejszego, ale niekoniecznie wobec przeciwnika, który za kilka lat będzie działał inaczej.
Dlatego warto obserwować nie tylko to, jak często dochodzi do określonych zdarzeń, lecz również jak zmieniają się technologie, kompetencje, metody rozpoznania, sposoby komunikacji i zdolność przeciwnika do planowania działań.
Ostateczne pytanie jest więc szersze niż samo zagrożenie przestępczością:
czy państwa i sektor prywatny będą w stanie odpowiednio wcześnie rozpoznać zmianę zdolności przeciwnika — zanim nowe metody, kompetencje i modele działania staną się trwałym elementem europejskiego środowiska bezpieczeństwa?
Źródła i dalsza lektura
- Financial Times, „Colombian narcos head to Ukraine for drone expertise”, 6 sierpnia 2026 r.
- Europol, Decoding the EU’s most threatening criminal networks – Issue 2: The blueprint of criminal opportunism, 26 czerwca 2026 r.
- Europol, Decoding the EU’s most threatening criminal networks, 5 kwietnia 2024 r.
- Europol, Leveraging legitimacy: How the EU’s most threatening criminal networks abuse legal business structures, 18 grudnia 2024 r.
- Europol, Emerging drug trafficking corridor from Western to Eastern Europe disrupted, 7 lipca 2026 r.
- Europol, materiały dotyczące trade in illegal firearms and explosives oraz działań przeciwko przemytowi broni z Bałkanów Zachodnich do Unii Europejskiej.
- Komenda Główna Policji, W strukturach Policji powstanie Narodowe Biuro Śledcze, 6 listopada 2025 r.
- Komenda Główna Policji, Narodowe Biuro Śledcze Policji – nowy filar bezpieczeństwa Polski, 16 czerwca 2026 r.
- Polsat News, „Wzrośnie przestępczość”. Polska policja szykuje się na koniec wojny w Ukrainie, rozmowa z Komendantem Głównym Policji gen. insp. Markiem Boroniem, 20 lutego 2026 r.
- Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Działał na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP. 21 lipca br. Kolumbijczyk usłyszał zarzuty.
- European Union Drugs Agency, European Drug Report 2026: Trends and Developments.
- OSCE, materiały projektu dotyczącego wzmacniania zdolności Ukrainy do przeciwdziałania nielegalnemu obrotowi bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi.
- INTERPOL / UNODC, Project iARMS V – Countering illicit arms flows stemming from conflict zones.
- Government of Ukraine / World Bank Group / European Commission / United Nations, Fifth Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA5), 23 lutego 2026 r.